Twentse woorden
Ruim tweehonderd Twentse woorden met hun Nederlandse betekenis en een korte toelichting, geordend per thema. Twents kent veel lokale verschillen; zie deze lijst als praktische gids, niet als spellingwet. Wil je een hele zin omzetten? Gebruik dan de vertaaltool.
Mensen en familie
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| moeder | memme, moor, mem | Moder is de volledige vorm; moo en moor zijn de gangbare korte varianten. |
| vader | vaar | Klassieke vorm. |
| broer | breur | Klinkt zachter dan het Nederlandse equivalent. |
| zoon | zönne, zön, jong | Zön is de korte spreekvorm, zönne de volledige. Jong wordt ook gebruikt. |
| kind | keend | Meervoud: keender. |
| jongen | jong, jongske | Jongske is verkleinwoord. |
| meisje | dearn, wichtke | Dearn is het gewone woord, wichtke klinkt liefkozender. Niet 'deerntje': dat is geen Twentse verkleinvorm. |
| vriend | kammeroad, moat | Twee gangbare vormen, allebei prima. |
| buurman | noaber | Meer dan buurman: een traditie van wederzijdse hulp. |
| deugniet | öaske | Plagerig bedoeld voor brutale kinderen. |
| kwajongen | bössel | Iets minder zacht dan öaske. |
| lummel | lork | Voor wie nutteloos rondhangt. |
| gierigaard | kniepköttel | Bijna een compliment in Twente, als het over geld gaat. |
| vrouw | vrouw, wief | Wief klinkt directer en is regionaler. |
| man (kerel) | kearl | Vleiend of plagerig, afhankelijk van de toon. |
Eten en drinken
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| brood | brood | In sommige streken zegt men ook stoete. |
| aardappel | eerappel, tuffel | Tuffel is bekend in Rijssen en omgeving. |
| koffie | koffie | Zelfde, maar de koffie zelf is heilig. |
| bier | beer, bier | Beer als regionale spreekvorm. |
| kaas | kees, keezn | Keezn is de meervoudsvorm die ook enkelvoudig gebruikt wordt. |
| vlees | vleis | Met heldere ei-klank. |
| boter | botter | Vergelijk met Engels 'butter'. |
| eten (zn) | ett'n | Korte uitspraak met inslikking, met dubbele t zoals in 'etten'. |
| honger | honger | Of: 'n maag as 'n holle ton. |
Lichaam
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| hoofd | kop, heufd | Kop is dagelijks, heufd is netter. |
| wang | kinnebak | Klassiek Twents woord. |
| schouderblad | leppelpan | Letterlijk 'lepelpan', vanwege de vorm. |
| voet | voet | Algemeen. |
| rug | rugge, rug | Rugge is iets vollere uitspraak. |
Weer en natuur
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| zon | zunne | Met zachte e aan het eind. |
| maan | moane | Donkere oa-klank. |
| regen | reagen | Zoals in reagenfluiter (merel) en reagenschoer (regenbui). |
| wind | wind | Algemeen. |
| sneeuw | sneeuw, snee | Snee is kortere vorm. |
| lucht | lucht | Of, in betekenis 'hemel': locht. |
| warm | warm | Algemeen. |
| koud | kold | Klassieke ou->ol verschuiving. |
| boom | boom | Algemeen. |
| gras | gres | Korte heldere e. |
| groen | greun | Met heldere eu-klank. |
| bos | bos, busk | Busk is regionaler. |
| veld | veld | Algemeen. |
| onweersbui | grommelschoer | Letterlijk 'grombui'. |
Tijd en dagen
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| dag | dag | Algemeen. |
| ochtend | morgen, morn | Morn is korte spreekvorm. |
| avond | oavend | Met heldere oa. |
| nacht | nacht | Algemeen. |
| vandaag | vandage | Met zachte e-uitgang. |
| morgen (de dag) | morgen | Toekomst: morn. |
| gisteren | gistern | Algemeen Twents. |
| altijd | altied | Met tijd->tied verschuiving. |
| nu | noew, noe | Noew met heldere ow-klank. |
| vrijdag | vriedag | Met vij->vie. |
| zaterdag | zoaterdag, zatdag | Zatdag is informeler. |
| zondag | zundag | Algemeen. |
| tegenwoordig | rechtevoort | Klassiek Twents woord. |
| vroeger | vroger, vrogger, aleer | Aleer is de plechtiger, oudere vorm. |
Werkwoorden in het dagelijks gebruik
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| gaan | goan | Eerste persoon: ik goa. Derde: hee geet. |
| komen | kommen | Derde persoon: hee koomp. |
| doen | doon | Eerste: ik doo. Derde: hee döt. |
| weten | wetten | Eerste: ik weet. |
| praten | proat'n | Klassieke vorm voor gesprek. |
| lopen | loop'n | Derde: hee löp. |
| eten | ett'n | Klassieke vorm. |
| drinken | dreink'n | Met i die naar ei opschuift: hee dreinkt, ik drunk. |
| slapen | sloap'n | Met donkere oa. |
| kijken | kiek'n | ij->ie. |
| schrijven | schrieven | ij->ie. |
| zien | zeen | Korte heldere ee. |
| horen | heurn | Met heldere eu. |
| opschieten | anmaken | Niet 'aanmaken' (eten klaarmaken), maar opschieten. |
| opscheppen | bloasen | Geen 'blazen', maar pronken. |
| zwoegen | pokkeln | Hard werken aan iets vies. |
Eigenschappen
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| goed | good | Algemeen. |
| mooi | mooi, schoon | Schoon = mooi, niet 'opgeruimd'. |
| klein | klean, lutke | Lutke is regionaler. |
| groot | groot | Algemeen. |
| lenig | zwak | Pas op: zwak betekent in het Twents iets anders dan in het Nederlands. |
| intelligent | vernemstig, klook | Klook is vaker te horen. |
| brutaal | astraant | Met lichte waardering. |
| lief | lief, leaf | Leaf is wat warmer. |
| blij | bliej | Met heldere ie. |
| boos | kwoad, boos | Kwoad is sterker. |
| moe | moe, mö | Mö is informeler. |
| ontzettend | onmeundig | Voor sterke gevoelens: 'ik bin onmeundig wies met oe'. |
Dieren
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| hond | hoond | In oostelijk Twente vaak hound. |
| kat | katte, kat | Katte met slot-e. |
| koe | koo | Korte heldere oo. |
| paard | peerd | Met heldere ee. |
| varken | vearken | Met klanken die naar Engels 'pork' wijzen. |
| ooievaar | stoark, kikkervretter | Kikkervretter is informeler. |
| koekoek | boanenpotter | Letterlijk 'bonenplanter', omdat hij in het voorjaar roept. |
| merel | reagenfluiter | Vanwege zijn zang voor regen. |
| mier | miegemp | Klassiek Twents. |
| lieveheersbeestje | zunnekuuksken | Letterlijk 'zonkoekje'. |
Huis en gebruik
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| huis | hoes, huus | Hoes is oostelijk Twente (Oldenzaal en omgeving), huus westelijk (Almelo, Rijssen). |
| deur | deur | Algemeen. |
| raam | raam, venster | Venster wat ouder. |
| tafel | toafel | Met heldere oa. |
| stoel | stool | Korte oo. |
| bed | bed, bedde | Bedde is de volksere spreekvorm, geen verkleinwoord. |
| laarzen | stievel | Klassiek voor werklaarzen. |
| lompen | plodden | Oude versleten kleren. |
| masker | bombaksel | Voor carnaval, beladen woord. |
| punaise | doemspieker | Letterlijk 'duimspijker'. |
Klein maar typisch Twents
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| ja | joa | Klassieke uitspraak. |
| nee | nee, nä | Nä met platte uitsmijter. |
| even | effen, eem | Eem is regionaler. |
| graag | geern, gerne | Geern in spreektaal, gerne formeler. |
| soms | mangs | Klassiek Twents. |
| ergens | argens | Met heldere a. |
| samen | te hope, samen | Te hope = bij elkaar. |
| helemaal | helemoal | Met heldere oa. |
| absoluut zeker | joa, joa | Met de juiste klank zeggen Twentenaren hiermee meer dan honderd procent garantie. |
Werk en gereedschap
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| schuur | skoele | Voor de bijgebouwen op het erf. |
| stal | stal | Algemeen. |
| hooivork | höövörke | Met heldere eu-klank, klassiek erfgereedschap. |
| spade | spaa | Korte vorm voor schop. |
| kruiwagen | kröje | Klassieke streekvorm. |
| ladder | leer | Klinkt anders dan Nederlandse 'leer' (huid). |
| machine | masine | Algemeen. |
| boer | boer | Algemeen. |
| boerin | boerinne | Met zachte e. |
| klompen | klömpkes | Verkleinwoord, meestal liefkozend. |
| wei | weide, mate | Mate is regionaler en wat ouder. |
| akker | akker | Algemeen. |
| schoffel | skoffel | Klinkt zachter dan in het Nederlands. |
Kleren en weersgesteldheid
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| jas | jas, juzze | Juzze is regionaler en wat ouder. |
| broek | broek | Algemeen. |
| trui | trui, sjoel | Sjoel is regionaler. |
| muts | muts | Algemeen. |
| sjaal | sjaal | Algemeen. |
| regenjas | reagenjas | Wordt vaker gedragen dan toegegeven. |
| miezerregen | moternöt | Klassieke Twents voor fijne motregen. |
| klamme regen | mizzelen | Voor regen die hangt zonder echt te vallen. |
| stuifsneeuw | stoeven | Voor losse sneeuw die met de wind meeloopt. |
| mist | mist, nevel | Nevel is iets formeler. |
Geluiden en emoties
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| lachen | lachen | Algemeen, maar onderkoeld in toon. |
| huilen | blearn, hoeln | Blearn voor kinderhuilen. |
| schreeuwen | schrejen | Klinkt als sk-, maar wordt geschreven als sch-, net als in het Nederlands. |
| fluiten | floetn | Algemeen. |
| mopperen | möggern | Een nationaal Twentse bezigheid. |
| zeuren | zeurn | Voor wie blijft praten over hetzelfde. |
| lol maken | gein hebb'n | Met heldere ei. |
| schrikken | verskrekken | Met klassieke ver- verbuiging. |
Onderweg
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| weg | weg | Algemeen. |
| fietspad | fietspad | Algemeen. |
| kruising | krusing | Met heldere u-klank. |
| auto | auto, wagn | Wagn is informeler. |
| fiets | fiets | Algemeen. |
| trein | trein | Algemeen. |
| naar Almelo | noa Almelo | Voorzetsel 'noa' is gangbaar. |
| naar huis | op hoes op an | Vaste uitdrukking. |
| verdwaald | kwiet | Letterlijk 'kwijt'. |
Werkwoorden in spreektaal
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| weten | wett'n | Derde persoon: hee wet. |
| zien | zeen | Derde persoon: hee zöt. 'Zien' zelf is Twents voor 'zijn' (bezittelijk), niet de vertaling van dit werkwoord. |
| komen | komm'n | Derde persoon: hee koomp. |
| krijgen | krieg'n | ij wordt ie. Derde persoon: hee krig. |
| vinden | vinden | Blijft vinden. Derde persoon: hee veend. |
| maken | maak'n | Algemeen. |
| breken | brekk'n | Derde persoon: hee brek(t), ik brök. |
| vechten | vecht'n | Derde persoon: hee vecht, ik vöcht. |
| willen | will'n | Eerste persoon: ik wol (verleden tijd), derde: hee wil. |
| kunnen | könn'n | Met umlaut. Derde persoon: hee kan, ik kon. |
| denken | denk'n | Derde persoon: hee dech, ik dachen. |
| helpen | hölp'n | Met umlaut. Derde persoon: hee hölpt. |
| vragen | vroag'n | Met klassieke oa. Derde persoon: hee vrög/vrag, ik vreug. |
| wachten | wocht'n | Klassieke o-klank. |
Lichaam en gevoel
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| hand | haand | Met heldere aa. |
| vinger | vinger | Algemeen. |
| arm | arm | Algemeen. |
| been | been | Algemeen. |
| knie | knee | Met heldere ee. |
| rug | rugge | Met zachte e. |
| buik | boek | Met heldere oe. |
| pijn | pien | ij wordt ie. |
| ziek | ziek | Algemeen. |
| gezond | gezond | Algemeen. |
| moe (vermoeid) | mud, mö | Met umlaut. |
Plek en richting
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| hier | hier | Algemeen. |
| daar | doar | Met donkere oa. |
| links | links | Algemeen. |
| rechts | rechs | Met ingeslikte t. |
| boven | boaven | Zoals in boavenkamer (kamer boven) en boaveneand (bovenzijde van het erf). Niet 'boom': dat betekent 'boom' (de plant). |
| onder | oonder | Zoals in oonder de pannen (veilig) en oonderschoer (onderschuur). |
| voor | veur | Met heldere eu. |
| achter | achter | Algemeen. |
| binnen | binn | Korte vorm. |
| buiten | boet'n | ui wordt oe, net als bij oet (uit). |
| ver | wied, ver | Wied voor afstand. |
| dichtbij | noa bie | Twee korte woorden. |
Eten en koken
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| appel | appel | Algemeen. |
| peer | perre | Met zachte slot-e. |
| wortel | wortel | Algemeen. |
| melk | melk | Algemeen. |
| ei | ei | Algemeen. |
| suiker | soeker, suuker | Soeker oostelijk (Oldenzaal), suuker westelijk (Almelo) — net als bij hoes/huus. |
| zout | zolt | ou + t wordt ol. |
| soep | soep | Algemeen. |
| pannenkoek | pannekookn | Klassieke vorm. |
| koek | koek | Algemeen. |
Twentse spreektaalkleur
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| echt waar | echt | Korter dan in het Nederlands. |
| natuurlijk | netuurlik | Uitgang -lijk wordt -lik, net als bij eigenlijk → eigenlik. |
| best wel | knap wa | Twentse versie van 'wel goed'. |
| wel waar | wa | Korte bevestigingspartikel. |
| kletsen | snattern, klotsen | Snattern voor onnozel praten. |
| rommelen | gerveln | Voor wie ergens iets aan probeert. |
| stoeien | ravotn | Klassiek. |
| klagen | moergeln | Aandachtige variant van mopperen. |
| vergeten | vergett'n | Met dubbele t, zoals bij ett'n (eten). |
Sociale houding
| Nederlands | Twents | Toelichting |
|---|---|---|
| bedankt | bedaank | Korte uitspraak. |
| alstublieft | asseblieft | Spreektaalvariant. |
| sorry | sorry, neem mie nich kwoad | Tweede vorm klinkt klassieker. |
| welkom | welkom | Algemeen. |
| tot ziens | goodgoan | Persoonlijker dan doei. |
| fijne avond | ne schoonen oavend | Klassieke wens. |
| veel succes | veul succes, hool oew taai | Hool oew taai werkt ook. |
| beterschap | beterschap | Algemeen. |
| ik vind je leuk | ik bin wies met die | Klassieke uitdrukking. |
| ik mis je | ik mis die | Algemeen. |
Veel meer woorden, ook met type en varianten, vind je in het Twentse woordenboek. Voor zinnen en uitdrukkingen kun je terecht op Twentse zinnen en Twentse uitdrukkingen. Oefenen? Probeer de flitskaarten.
Open de vertaler