Twentse uitdrukkingen

Een selectie veelgebruikte Twentse uitdrukkingen en gezegden, ingedeeld op situatie. Per uitdrukking de gangbare schrijfwijze plus de betekenis in het Nederlands. Deze pagina is herzien en gecontroleerd aan de hand van lesmateriaal over Twentse taal, idioom en Twentismen, met dank aan sprekers die het Oldenzaalse Twents als moedertaal hebben.

Begroeten en afscheid nemen

Moin

Hallo. De standaard Twentse begroeting, op elk moment van de dag.

Hoo geet 't (met die)?

Hoe gaat het (met je)? Antwoord meestal: good, of 't geet wa.

Bedaank, dank ie wal

Bedankt, dank je wel. Iets warmer dan het gewone 'dank je'.

Goodgoan

Tot ziens, met warmte. Letterlijk: ga goed.

Hool oew taai

Hou je taai. Afscheid, troost en aanmoediging in één.

Onderkoeld Twents (understatement)

Succes? "Zee da'j 't kloar kriegt"

Gewoon: zorg dat je het voor elkaar krijgt. Geen grote uithalen.

Goed gedaan? "Dat kon slechter"

Vertaalt naar het Engelse 'not bad'. Geen overdrijving.

Succes? "Kieken wat 't wordt"

We zien wel hoe het loopt.

Prachtig? "Wie könt 't der wa met doon"

We kunnen ermee verder. Dat is genoeg.

Het gaat goed? "'t Geet wa"

Het gaat. Meer is meestal niet nodig.

Absoluut zeker? "Joa, joa"

Ja, ja. Met de juiste klank zeggen Twentenaren hiermee meer dan honderd procent garantie.

Twentismen: waar de letterlijke vertaling misgaat

Twentismen zijn Twentse woorden en zinsconstructies die rechtstreeks, woord voor woord, in het Nederlands worden overgenomen. Klinkt logisch, is het niet altijd.

Loat miej mer geworden

Bedoeld: laat mij mijn gang maar gaan. Niet: "laat mij maar geworden".

Too jong, blief nog 'n zetke

Bedoeld: blijf nog een poosje. "Zetje" is hier geen letterlijk zitje, maar een tijdje.

Wiej mot anmaken veur 't etten

Bedoeld: we moeten opschieten, anders komen we te laat voor het eten. 'Anmaken' is hier niet 'bereiden' maar 'voortmaken'.

Oma en opa doot heel völ oawer vroger

Bedoeld: opa en oma praten heel veel over vroeger.

Zoerkoal mag ik nich gearn

Bedoeld: ik lust niet graag zuurkool.

Hee hef de vrouw zeek en maakt zich doaroawer naar

Bedoeld: zijn vrouw is ziek en daarover maakt hij zich zorgen.

Good te pas

Bedoeld: ik voel me goed.

Uit het boerenerf: gezegden van het los hoes

Aan de kookant hoalden

Afzijdig, neutraal blijven.

Achteran sloapen

Achter de feiten aanlopen, wat sullig zijn.

An 't groondhoalt zitten

Blut zijn, failliet.

Hee hef 't oet 'n fissel

Het gaat bij hem chaotisch, de zaken lopen slecht.

't Hoal efkes ophalen

De tijd nemen om iemand tot de orde te roepen.

An 'n kettel houwen

Veel drukte en tamtam maken.

Ne gooi vrouw breg vette wörst in de wieme

Een zuinige vrouw kan goed met geld omgaan.

Op ne annere waag pakken

Het over een andere boeg gooien.

De achterboks antrekken

Bakzeil halen, terugkrabbelen.

Oonder 'n droad hen vretten

Vreemdgaan.

Teggen 'n schoap is nich te kötteln en ne vrouw nich te prötteln

Tegen een vrouw valt niet te praten.

A'j recht um ne koo, gef ie der een too

Een rechtszaak kost geld en kent alleen verliezers.

't Vet drif aait boaven in 'n pot

Hoge heren leven boven de wet, krijgen altijd hun zin.

Oonder de pannen

Een dak boven je hoofd, veilig en geborgen.

'n Richtmoal hebben

Een feestje bij het bereiken van het hoogste punt van een nieuwbouw.

't Zit in de pöst

Het zit in de genen, in het karakter.

Meer typisch Twentse gezegden

Hee maakt zich naar

Hij is bezorgd. Niet 'naar' zoals in het Nederlands, maar 'zich druk maken'.

Gewaar worden

Ontdekken, vernemen.

Der achterhen doon

Iemand negeren, links laten liggen.

Proaten as 'n nuchter kalf

Kletsen, onzin praten, van niets weten. Een 'nuchter' kalf is er net geboren en weet nog nergens van.

Der achter daal kommen

Achter het net vissen.

Hee hef de proemen op

Hij is aan het eind van zijn latijn, uitgeput.

't Is in 'n knup lopen

Het is in het honderd gelopen, misgelopen.

Zoa krang as 't achtereande van 'n vearken

Aartsmoeilijk, tegendraads, dwarsliggend.

Pik in de mouw hebben

Sterk zijn, spierkracht hebben.

Hoar van 'n hoond willen hebben

Het naadje van de kous willen weten.

Lachen as nen sik in de braandnettel

Lachen als een boer met kiespijn.

Zwil in de oaren

Oost-Indische doof. Letterlijk: eelt in de oren.

Noe he'j 't schoap an 't drieten

De poppen aan het dansen. Letterlijk: nu heb je het schaap aan het schijten.

Met 't gat in de braandnettel kommen

Op de koffie komen, op bezoek waar het ongemakkelijk wordt.

't Nust oonder boom liggen

Gebroken liefde.

Liefde en genegenheid

Ik bin onmeundig wies met oe

Ik hou ontzettend veel van jou. Klassieker uit de Twentse zorgcontext.

Heur ie mie wel?

Hoor je mij wel? Standaardvraag aan een oudere die het Nederlands lastig volgt, vaak gevolgd door: ja, ik verstao oe best zo.

De Twentenaar en de vogels

Veel vogels kregen in het Twents een bijnaam naar hun gedrag of uiterlijk, niet naar hun officiële naam.

Koekoek: boanenpotter / reagenhaler

Als hij roept, verwacht je geen nachtvorst meer en kunnen de bonen de grond in.

Merel: reagenfluiter

Zingt hij, dan komt er regen aan.

Kraai: zoadkreai

Pikt het ingezaaide zaad van het land.

Ooievaar: stoark / kikkervretter

Gek op kikkers, vandaar kikkervretter, maar beter bekend als stoark.

Turkse tortel: boetenlaander

Een vreemde vogel die makkelijk werd opgenomen in de Twentse spraak: gewoon 'buitenlander'.

Winterkoning: toenkroeperken / nettelkönning

Overal weer een andere naam voor hetzelfde kleine, drukke vogeltje.